Toplumsal TVBağımsız görüş, analiz ve düşünce
Ana Sayfa/Görüş
Köşe Yazısı

TÜRK SİNEMASI DEĞİL DE “TÜRKİYE SİNEMASI” ÖYLE Mİ?

Galip Karakuş, “Türk sineması” ve “Türkiye sineması” tartışmasını dil, tarih ve kültürel aidiyet üzerinden ele alıyor.

Eski bir sinema kabininde 35 mm film projektörü ve makaralar. Yapay zekâ ile üretilmiş temsili görsel.
Eski bir sinema kabininde 35 mm film projektörü ve makaralar. Yapay zekâ ile üretilmiş temsili görsel.

Galip KARAKUŞ / 13.11.2026

Bir sözcükten ibaret olmayan, kimliğimize ve tarihimize ilişkin bir itiraz…

Birkaç gündür, tiyatro ve sinema sanatçısı Haluk Bilginer’in geçmişte dile getirdiği, “Türk sineması değil, ‘Türkiye sineması’ diyelim” şeklindeki sözleri yeniden gündeme taşındı.

Açıkçası, bu ifadeyi ilk duyduğumda da, bugün yeniden karşıma çıktığında da öfkeyle karşıladım. Çünkü mesele, basit bir sözcük tercihinden ibaret değildir. Mesele, bir milletin adını, tarihini, kültürünü ve ortak kimliğini hangi kavramlarla ifade ettiğimizdir.

Öncelikle şunu belirtmek isterim: Haluk Bilginer’in sanat ve oyunculuk yeteneği ile uluslararası alanda elde ettiği başarısını tartışmaya açacak değilim. Bunlar kendi alanında ortaya koyduğu emeğin karşılığıdır. Ancak bu özellikleri, insana her konuda yanılmazlık ayrıcalığı kazandırmadığı gibi, tanınmış olmak da tarihsel ve kültürel kavramları değiştirme yetkisi vermez.

Sayın Bilginer'e sormak gerekiyor: Fransız sineması denildiğinde Fransa'nın bütün vatandaşlarının mı, yoksa Fransız milletinin tarihsel ve kültürel birikiminin mi kastedildiğini düşünüyorsunuz? Alman sineması, İngiliz edebiyatı, İtalyan sanatı denildiğinde bir rahatsızlık duyulmuyorsa, söz konusu Türk sineması olduğunda neden başka bir tanımlamaya ihtiyaç hissediliyor?

Neden Fransız'a Fransız, Alman'a Alman, İngiliz'e İngiliz denilirken Türk'e gelince “Türkiyeli” kavramının arkasına sığınıyor?

Türk başka, Türkiye başka şeydir.

Türkiye, bir devletin ve vatanın adıdır. Türk ise bu devletin kurucu milletinin, tarihsel kimliğinin ve ortak kültürel aidiyetinin adıdır. Türk milleti, yalnızca bugünkü siyasi sınırların içine sığdırılabilecek bir topluluk değildir. Tarihi, dili, edebiyatı, gelenekleri ve kültürel hafızası bugünkü devlet sınırlarından çok daha eskilere uzanır.

Yunus Emre 'nin dili Türkçedir. Dede Korkut, Türk edebiyatının temel eserlerindendir.

Kaşgarlı Mahmud 'un Divanü Lügati't-Türk 'ü, Türk dilinin ve kültürünün yüzyıllar öncesine uzanan bir mirasıdır. Bunların hiçbiri bugünkü Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuyla başlamamıştır.

Öyleyse Türk edebiyatı yerine Türkiye edebiyatı, Türk tarihi yerine Türkiye tarihi, Türk kültürü yerine Türkiye kültürü mü diyeceğiz?

Bir milletin tarihini, yaşadığı coğrafyanın bugünkü siyasi adıyla sınırlamak, tarihsel sürekliliği görmezden gelmektir.

Üstelik Türkiye adının tarihsel kökleri de Türk kimliğinden bağımsız değildir. Batılı kaynaklarda Anadolu'nun yüzyıllar önce Turchia ve Turcomania olarak anılması, bu coğrafyanın Türklerle özdeşleşmesinin tarihsel göstergelerindendir.

Dolayısıyla Türk sineması demek, yalnızca Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde üretilmiş filmleri tanımlamak değildir. Türk milletinin dili, kültürü, toplumsal hafızası ve sanat birikimiyle ortaya çıkmış bir sinema geleneğini ifade etmektir.

Elbette Türkiye'de yaşayan farklı milletlerden, farklı kültürlerden ve farklı kimliklerden sanatçılar vardır. Türk sinemasının zenginliği de zaten bu çeşitlilikten beslenir. Ancak bu çeşitliliği ifade etmek başka, Türk kimliğini kavramsal olarak geri plana itmek başkadır.

Benim itirazım tam da bu noktadadır.

Kimseye zorla bir kimlik benimsetilmesini savunmuyorum. Ancak ortak tarihimizin, dilimizin ve kültürümüzün adını değiştirmeye yönelik her türlü yaklaşımın sorgulanmasını da doğal ve gerekli görüyorum.

Üstelik bu tartışma yalnızca Haluk Bilginer'in bir cümlesiyle sınırlı değil. Zaman zaman Türk edebiyatı yerine Türkçe edebiyat, Türk milleti yerine Türkiyelilik gibi ifadelerin öne çıkarılması da aynı kavramsal tartışmanın farklı görünümleridir.

Bir dilin adı Türkçedir. O dilin tarihsel ve kültürel birikimiyle şekillenen edebiyatın adı da Türk edebiyatıdır. Bunları birbirinden koparmaya çalışmak, dil ile millet arasındaki tarihsel bağı görmezden gelmektir.

Mustafa Kemal Atatürk 'ün kurduğu Cumhuriyet'in temelinde de bu ortak ulus bilinci vardır. Nitekim Anayasa'nın 66'ncı maddesi, “Türk devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkesin Türk olduğunu” açıkça ifade eder. Buradaki Türk kavramı, bir ırkın değil, ortak vatandaşlık ve millet kimliğinin adıdır.

Atatürk' ün, “Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran Türkiye halkına Türk milleti denir” sözü de bu anlayışın en açık ifadesidir.

Şunu da özellikle vurgulamak isterim: Türk kimliğini savunmak, başka kimlikleri reddetmek değildir. Kendi milletinin adını, tarihini ve kültürünü sahiplenmek; başka milletlerin kimliğine saygı duymaya engel değildir. Tam tersine, kendi kimliğine saygı duyan insanın başkasının kimliğine de saygı göstermesi beklenir.

Türk sineması, bu milletin sanat hafızasının adıdır. Bu adı kullanmak tarihsel ve kültürel bir aidiyetin ifadesidir.

Ben Türk sineması diyorum. Türk edebiyatı diyorum. Türk tarihi diyorum. Türk kültürü diyorum.

Bunu bir siyasi slogan olarak değil, tarihime, dilime, kültürüme ve milletime duyduğum saygının doğal sonucu olarak söylüyorum.

Son sözüm şudur: Bir milletin adını telaffuz etmekten kaçınarak o milletin tarihini değiştiremezsiniz. Kavramları değiştirerek geçmişi silemez, sözcükleri dönüştürerek millî hafızayı ortadan kaldıramazsınız.

Türkiye bizim vatanımızdır. Türk bizim milletimizin adıdır. Türkçe bizim dilimizdir. Türk sineması da bizim kültürel birikimimizin adıdır.

Bundan rahatsızlık duymak yerine, bu büyük tarihsel ve kültürel birikimin değerini anlamak gerekir.

Tersi davranış ise; “Türk” sözcüğünden irkilen sapkın kesime göz kırpmak anlamına gelir!

Benim itirazım da öfkem de tam olarak bunadır.